Τα θαύματα, η ιατρική και ο συμβολισμός

Πέρα από το επίπεδο της καθημερινής διατροφής, το δένδρο της ελιάς και το λάδι έχουν για τον βυζαντινό άνθρωπο μια σειρά από άλλες, πολλές φορές συμβολικές σημασίες. Πρώτα πρώτα το αρωματικό έλαιο αποτελεί ένα είδος πολυτέλειας που συσκευάζεται σε μικρά αγγεία, τα αλειπτά, και συχνά αποστέλλεται ως ακριβό δώρο σε σημαίνοντα πρόσωπα. Το λάδι επίσης χρησιμοποιείται συχνά ως (θαυματουργικό) φάρμακο, κυρίως από αγίους ή οσίους, οι οποίοι θεραπεύουν με το λάδι ασθένειες που οι ιατροί αδυνατούν να θεραπεύσουν. Από τα πολλά παραδείγματα ενδεικτικά αναφέρουμε τους Βίους του οσίου Λουκά του Στειριώτη, του αγίου Πέτρου του Λάτρους, του αγίου Νίκωνος του Μετανοείτε, του αγίου Πέτρου επισκόπου Άργους, κ.α., όπου περιλαμβάνονται σχετικά περιστατικά.
Σε ένα άλλο επίπεδο, το έλαιον συνδέεται παρετυμολογικά με το έλεος, πράγμα που δημιουργεί μια ολόκληρη σειρά αναφορών της σχέσης έλαιον/έλεος, ιδίως σε αγιολογικά κείμενα. Έτσι, για παράδειγμα, στον Βίο του αγίου Πέτρου του εν τη Ατρώα βρίσκουμε τη φράση «υγιωθείς το σώμα τω ελαίω, την δε ψυχήν ά προσευχή ελεηθείς…» πράγμα που συνδυάζει και τη θεραπεία του σώματος με το λάδι και το συνειρμό έλαιον/έλεος. Ανάλογα παραδείγματα υπάρχουν στον Βίο του οσίου Σαμψών και στον Βίο του οσίου Ιωαννικίου. Στον Βίο του αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος ένα στεφάνι ελιάς στο κεφάλι μιας γυναίκας συμβολίζει την ελεημοσύνη. Τον ίδιο αυτό συμβολισμό βρίσκουμε και στους ύμνους των Μηναίων, πράγμα που αποτελεί έναν τόπο. Τέλος, στον ίδιο αυτό Βίο του αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος αναφέρεται και ένας όχι συνηθισμένος συμβολισμός της ελιάς: σε ένα όραμα κάποιος φέρει στεφάνι από κλαδί ελιάς, πράγμα που ερμηνεύεται ως προφητεία θανάτου, ενώ σε άλλο σημείο του Βίου μετά τον θάνατο του Ιωάννου κάποιος βλέπει σε όνειρο πλήθος από χήρες και ορφανά «κλάδους ελαιών κατέχοντας και του Πατριάρχου (του Ιωάννου) προπομπεύοντος εις την εκκλησίαν υπάγοντας». Κατά μία άποψη, ο συμβολισμός αυτός έχει την αρχή του στη χθόνια σημασία της ελιάς κατά την αρχαιότητα, όταν τα φύλλα της χρησιμοποιούνταν στον στολισμό και την ταφή των νεκρών.

 

•Κέντρο Ερεύνης Και Ελληνικής Λαογραφίας 
(Ακαδημία Αθηνών)
ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ 
ISBN: 960-404-054-5

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *