Ο Πολιτισμός της Ελιάς

Η ελιά, χαρακτηριστικό δένδρο του μεσογειακού τοπίου, αποτελεί από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα παράγοντα πολιτισμού, οικονομίας, υγείας και γαστρονομίας σε πρακτικό και συμβολικό επίπεδο. Η Κρήτη, η Πελοπόννησος, τα παράλια και τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Σάμος, Θάσος κ.α.) και σχεδόν όλα τα νησιά του Ιονίου διαθέτουν πλούσιους ελαιώνες και η έννοια της ελιάς είναι στενά συνδεδεμένη με την ύπαρξή τους, τους τελευταίους τουλάχιστον αιώνες της ιστορίας τους.
Το ελαιόφυτο τοπίο, η διατροφή, η οποία στηρίζεται στο λάδι, η συμβολική σημασία που περιβάλλει το δένδρο και τον καρπό του, συνθέτουν το τρίπτυχο του πολιτισμού της ελιάς, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος τις τελευταίες δεκαετίες.
Ο πολιτισμός της ελιάς περιλαμβάνει αντικείμενα, τεχνικές, διατροφικές συνήθειες, λατρευτικές συμπεριφορές, τελετουργίες, ιατρικές συνταγές, υλικά καλλωπισμού του σώματος, συμβολισμούς, που ξεπερνούν τον τόπο και τον χρόνο χρήσης και αναφοράς τους.
Οι διατροφικές συνήθειες μιας κοινωνίας αποτελούν, όπως είναι γνωστό, στοιχείο έκφρασης του τεχνολογικού και πολιτιστικού επιπέδου. Οι αλλαγές στον κώδικα αξιών των παραδοσιακών, αγροτικών ιδιαίτερα, κοινωνιών έγιναν με πολύ αργό ρυθμό. Οι διατροφικές συνήθειες, συνάρτηση κυρίως της παραγωγής και του κλίματος, παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστες στη μεγάλη διάρκεια του χρόνου. Διατροφικοί νεωτερισμοί εμφανίζονται, για παράδειγμα, στον ελληνικό χώρο με τον ερχομό των προσφύγων από τη Μ. Ασία(1922). Μεταπολεμικά άλλαξε η διατροφική συμπεριφορά του ελληνικού λαού με τη μαζική κατανάλωση αγαθών της βιομηχανικής παραγωγής και του εμπορίου και την εισβολή διατροφικών συνηθειών άλλων λαών.
Το ελαιόλαδο, βασικό στοιχείο της ελληνικής διατροφής, κατέχει  δεσπόζουσα θέση στον διατροφικό κώδικα κυρίως των περιοχών που το παράγουν, ακόμη και όταν δεν αποτελεί το κυριότερο προϊόν τους. Παράλληλα η ελιά ως καρπός θρεπτικός, εύγευστος, φθηνός και εύκολα διατηρήσιμος, χρησιμοποιείται ευρέως στο νεοελληνικό τραπέζι, ακόμη και στις περιοχές που δεν την παράγουν.
 Οι έρευνες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια για την ελιά και το λάδι, τα σχετικά συνέδρια και οι εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει τις γνώσεις μας για την καλλιέργεια της ελιάς, τη διακίνηση και κατανάλωση του λαδιού και των ελαίων στον ελληνικό χώρο. Η εντατικοποίηση εξ άλλου των ερευνών σχετικά με τις ευεργετικές ιδιότητες των προϊόντων της ελιάς στην υγεία έχει οδηγήσει σε μία συστηματικότερη καταγραφή των παραδοσιακών τρόπων και μεθόδων αξιοποίησής τους, προκειμένου να ενταχθούν ευρύτερα στον σημερινό διατροφικό κώδικα.

•Κέντρο Ερεύνης Και Ελληνικής Λαογραφίας 
(Ακαδημία Αθηνών)
ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ 
ISBN: 960-404-054-5

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *